ჯანმრთელობისა და სოციალური პროგრამების სააგენტოში აცხადებენ, რომ ელექტრონული სავარძლები ძვირი ჯდება.

მათი ფასი 1000 $-ის ზემოთაა. ინტერნეტით მოძიებული ეტლების სურათებსაც და ფასებსაც აქ გთავაზობთ:

                                                                    1199$                                                                           1449$

                            1699$                                                                 3499$

გადავწყვიტე, რუბრიკა გავაკეთო მედიაზე. ამ რუბრიკაში მიმოვიხილავ ხოლმე იმ გადაცემებს და სტატიებს, რომელიც ჩემი აზრით რაიმე კუთხით არღვევს მკითხველის უფლებებს. შევეცდები განვიხილო ის თემები, რომელიც ხშირად არასწორად შუქდება ხოლმე. რუბრიკაში მოცემული ყველა კრიტიკა, განხილვა თუ შეფასება იქნება სუბიექტური, იმდენად რამდენადაც ეს ჩემი აზრია. ნებისმიერს შეუძლია არ დამეთანხმოს.

პირველი კრიტიკის ობიექტი ჟურნალ ”ლიბერალში” (N 39) გამოქვეყნებული ანა დოლიძის თვალსაზრისია. წინასწარ აღვნიშნავ, რომ ”ლიბერალი” ეს ის ერთ-ერთი ჟურნალია, რომელიც ყველაზე ნაკლებად იმსახურებს კრიტიკას. რადგანაც ეს სტატია არ ეკუთვნის ჟურნალისტს, არამედ ეს არის თვალსაზრისი იურისტისა, ჟურნალს მგონი საერთოდაც არ ეკისრება პასუხისმგებლობა.

ანა დოლიძის წერილი ”ისევ ვარსქენ პიტიახშის საქართველო” (შესაბამისი ბმული ვერ ვიპოვე, ”ლიბერალის” საიტზე მგონი არ დევს) ეხმაურება ჰილარი კლინტონის ვიზიტს საქართველოში. ავტორი გამოთქვამს უკმაყოფილებას, იმ ლიდერი ქალების მიმართ, ვინც ჰილარი კლინტონს შეხვდა. დოლიძე ამბობს, რომ მონაწილეთა შორის არავინ აღმოჩნდა ისეთი, ვინც ქალებისათვის ყველაზე საჭირბოროტო პრობლემას წამოჭრიდა და იტყოდა, რომ საქართველოში ქალებს უთანასწოროდ ექცევიან. უთანასწორობის დასამტკიცებლად ანა დოლიძეს პირველივე აბზაცში მოჰყავს ციტატა ”შუშანიკის წამებიდან”, რომლის წარმომთქმელად შეცდომით ვარსქენ პიტიახშს ასხელებს. ციტატა -”ოდეს ყოფილ არს აქამომდე, თუმცა მამათა და დედათა ერთად ეჭამა პური?”, – არ ეკუთვნის ვარსქენს. ამ ციტატას პურობისას თავად შუშანიკი ამბობს. სწორედ ამ სიტყვების შემდეგ შუშანიკი რძალს შეალეწავს ღვინოს და ეს ხდება ვარსქენისგან შუშანიკის გვემის მიზეზი.

შეცდომა, რომელიც ტექსტის დასაწყისშია დაშვებული მთელ წერილს გასდევს. სტატიის ბოლომდე მიდის მსჯელობა იმაზე, რომ ქალები არასათანადოდ არიან ჩართულნი პოლიტიკურ და საზოგადოებრივ პროცესებში და ეს ხდება, მხოლოდ იმიტომ, რომ ვარსქენის მსგავსი კაცები მათ ამის საშუალებას არ აძლევენ. სტატიის ბოლოს კი ავტორი დასძენს, რომ კარგი იქნება, თუ 21-ე საუკუნის საქართველოში ვარსქენის სიტყვები აღარავის გაახსენდება.

IX კლასში ნასწავლი ”შუშანიკის წამება” შესაძლოა კარგად არ გახსოვდეს (ტრაგედია არ არის), მაგრამ თუ მთელი სტატიის განმავლობაში რაღაცის მტკიცებას მისი ტექსტიდან ამოღებული ციტატით აპირებ, თვალი მაინც უნდა გადაავლო ნაწარმოებს.

ის, რომ მოყვანილი სიტყვების ავტორი არა ვარსქენი, არამედ შუშანიკია მთელ სტატიას ცვლის. გამოდის, რომ შუშანიკი თავად აცხადებს უკმაყოფილებას მამაკაცებთან ერთად პურობაზე. სტატიის ავტორს მსჯელობა ამ მიმართულებით რომ გაეგრძელებინა, უთუოდ იტყოდა, რომ საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ქალების ნაკლებადჩართულობა თავად ქალების მიზეზით არის გამოწვეული და რომ 21-ე საუკუნის საქართველოში შუშანიკის ეს სიტყვები აღარავის უნდა გაახსენდეს.

მანამდე ანნე ფერდინანდს ვერ იტანდა. ფერდინანდი მას სულ წითურ კიკინებს წიწკინიდა და სხვების გასაგონად ”ჭორფლიანოს” ეძახდა.

ახლა, ფერდინანდს, ყოველ დილას იმის ფიქრით ეღვიძება, რომ რაც შეიძლება მალე დააღწიოს სახლს თავი და ეზოში გავარდეს. იცის ანნე ჯერ არ დახვდება, მაგრამ სახლში ყოფნას მაინც ეზოში ლოდინი ურჩევნია. ანნე გამოჩნდება და იწყებენ ათასგვარ თამაშს.

პატარა შტაბი აქვთ. ერთად ააშენეს. შტაბში ათასგვარი ხარახურა უწყვიათ. ზოგი სახლიდან წამოღებული, ზოგიც ეზოში ნაპოვნი. ღამღამობით, ეს შტაბი, თავიანთი ცუგოს თავშესაფარია. ზაფხულია და ყველა ქალაქიდან არის გასული. ეზოში მხოლოდ ანნე და ფერდინანდი დარჩნენ. თუმცა არ ნაღვლობენ. უხარიათ რომ მარტო არიან. ასე უფრო კარგად ერთობიან.

ეზოს ბაღში, ხის ცისფრად შეღებილ მაგიდასთან პირისპირ სხედან და ფიქრობენ -ახლა რაღა ითამაშონ. – ფერდინანდ, რა გინდა რომ გამოხვიდე? – ეკითხება ანნე. – მფრინავი – დაუფიქრებლად პასუხობს ბიჭი. – კი მაგრამ, ეგ როგორ? – მინდა, ძალიან, ძალიან მაღლა გავფრინდე და ვნახო რა ხდება ცაში. – მართლა? რა კარგია. მე მეცნიერი მინდა გავხდე. რომ გაფრინდები მეც ხომ წამიყვან? – თუ გენდომება წაგიყვან – პასუხობს ფერდინანდი. – ხო მაგრამ, გაფრენას როგორ აპირებ? – გუშინ, მამას ძველ საბუთებში ერთი გაზეთი ვნახე, ზედ დიდი ბუშტი ეხატა. მამას რომ ვკითხე რა იყო, ამიხსნა, ამ ბურთით ჰაერში ასვლაა შესაძლებელი, თუმცა იმ მიმართულებით ვერ ივლი, რომელიც შენ გინდა. ქარი საითაც წაგიღებს იმ მხარეს წახვალო. – მოდი, ფერდინანდ, ჩვენ თვითონ გამოვიგონოთ ახალი მფრინავი აპარატი! ისეთი, რომელიც ყველაზე მაღლა ავა ცაში.

იმ დღის შემდეგ, ბავშვების ერთადერთ საზრუნავს წარმოადგენდა, იმაზე ფიქრი, როგორ გაფრენილიყვნენ. ანნემ გადაწყვიტა, მტრედებივით ფრენას თუ ისწავლიდნენ, ყოველგვარი აპარატის გარეშე შეძლებდნენ გაფრენას. ამიტომ, ორივე სკამზე შეხტებოდა, იქიდან მაგიდაზე და გაშლილი ხელებით ძირს ეშვებოდნენ, თან ჰაერში მტევნებს ფრთებივით იქნევდნენ. რომ არაფერი გამოუვიდათ ფერდინანდს გასულ ზაფხულს წაკითხული კარლსონი გაახსენდა (კარლსონი ვერ გაახსენდებოდა, იმიტომ რომ ჯერ დაწერილიც არ იყო, მაგრამ თქვენ რა გენაღვლებათ ). – ის ხომ პროპელერით დაფრინავს?! – შესძახა მან. – კი მაგრამ, იმას პროპელერი ზურგზე აქვს მიმაგრებული და ჩვენ რომც ვიშოვოთ, ზურგზე ვერ მივიმაგრებთ – იმედი გადაუწურა ანნემ.

მეორე დღეს, ფერდინანდმა სახლიდან ძველი საჰაერო ჩამოიტანა. ანნე დაღონდა, ეგ ერთია და მარტო შენ გეყოფა, მე რაღა მეშველებაო? ფერდინანდმა დაამშვიდა, ყველაფერი წინასწარ მაქვს მოფიქრებულიო. საიდანღაც 2 სკამი მოიტანეს. მავთულებით ერთმანეთს მიაბეს და შუაში საჰაეროც დაამაგრეს. მერე სკამებზე დასხდნენ. უკვე გასაფრენად მზად იყვნენ. – ახლა რა უნდა ვქნათ? – იკითხა ანნემ. – რა და, მე მივტრილდები და საჰაეროს ხელს დავკრავ, შენ კარგად დაჯექი რომ არ გადმოვარდე. ანნემ თავი შეიმაგრა, მაგრამ არაფერი გამოვიდა. ფერდინანდი რომ დაიღალა ”პროპელერის” ტრიალით, მერე ანნემ სცადა, თუმცა უშედეგოდ. რაღაც აკლია ჩვენს აპარატსო – საბოლოოდ დაასკვნეს და ამაზე ფიქრი სამომავლოდ გადადეს.

მეორე დღეს ანნეს მამა გარდაეცვალა. მიცვალებული, რომ დაკრძალეს ოჯახი სხვაგან გადავიდა საცხოვრებლად. ანნემ ფერდინანდთან დამშვიდობება ვერ მოასწრო. თვითონ, ცრემლმომდგარი ფერდინანდი ანნეს გადასახლებას ფანჯრიდან ადევნებდა თვალს, თუმცა მისვლა რცხვენოდა. არ იცოდა რა ეთქვა. ფიქრობდა, მამა მოუკვდა და მე არც კი ვეხსომებიო.

ანნე და ფერდინანდი ერთმანეთს აღარ შეხვედრიან. სკოლა ორივემ დაამთავრა. ანნე გათხოვდა. ფერდინანდმა სამხედრო სასწავლებელში ჩააბარა.

ერთ დღესაც, როცა ანნე ქმრისთვის სოკოს შიგთავსიან ბატს ამზადებდა, სამზარეულოს ფანჯარაზე ვიღაცამ მოაკაკუნა. ანნემ ფანჯარა გამოაღო, მაგრამ ვერავინ შეამჩნია. მხოლოდ რაღაც შიშინის ხმა ესმოდა ზემოდან. მაღლა აიხედა და ფერდინანდი დაინახა. ის ხომალდის მსგავს მოწყობილობაში იჯდა, რომელსაც უკან კარლსონივით პროპელერი ეკეთა და გვერდიდან დიდი, შავი ასოებით ფერდინანდის გვარი ”GRAF ZEPPELIN” ეწერა. – გარეთ გამოდი და კიბეს ჩამოგიშვებ. თუ არ გადაიფიქრე გაფრენა გავფრინდეთო – ჩამოსძახა ფერდინანდმა. ანნე სასწრაფოდ გავარდა წინკარში და ფერდინანდის ჩამოშვებულ კიბეს აუყვა. ამ დროს, სახლში მისი ქმარიც დაბრუნდა. კი მაგრამ, სად მიდიხართ, თუ კარგ საქმეზე მიდიხართ მეც წამიყვანეთო – იხვეწებოდა რუდოლფი. არა, საყვარელო, შენთვის არ შეიძლება. სამზარეულოში, მაგიდაზე შენი საყვარელი რეცეპტით მომზადებული ბატი დევს, დამელოდე მალე მოვალო – ჩამოსძახა ანნემ და ხომალდის მსგავს მოწყობილობაში გაუჩინარდა.

საით მიდის გზა?! ამბობენ ჩვენზეა დამოკიდებულიო. ვინც რომელ გზას აირჩევს იმაზე ივლისო.

მართალია, ყველას თავისი გზა აქვს და ყველა თავისი გზით მიდის. ამ გზებსაც  ჩვენ თვითონ ვიქმნით… და თუ ჩვენ ვირჩევთ ან სულაც ვქმნით, პირდაპირ სიარულში  რა გვიშლის ხელს?

”რატომ ბრუნდება ადამიანი ყოველთვის უკან? ან რის მიხედვით აგნებს იმას, რაც ”საკუთარის” სახელითაა ცნობილი (”საკუთარი სახლი”, ”საკუთარი მიწა”, ”საკუთარი ქვეყანა”)? რატომ სულ პირდაპირ არ მიდის? რა ძალა მოქმედებს ასეთი, რა ბიძგი, რა იმპულსი? ვინ მისცა ადამიანს ეს ბიძგი და ეს იმპულსი? და თუ ვინმემ მისცა რატომ ისეთი ბიძგი არ მისცა, რომ ადამიანს არასოდეს აზრად არ მოსვლოდა, უკან დაბრუნება თუ შეიძლება და სულ პირდაპირ ევლო, ერთხელ აღებული გეზით? რით ხელმძღვანელობს ის, ვინც იმპულსებს არიგებს? რას ეყრდნობა მისი არჩევანი? შემთხვევითობას? მიზანდასახულობას? ანდა რამდენად ძლიერია ადამიანში უკან დაბრუნებისკენ მიდრეკილება? არ შეგვიძლია გადავლახოთ ეს მიდრეკილება და მთელი სიცოცხლე ვიაროთ წინ, ერთი მიმართულებით?”.

ეს, პატარა ამონარიდია ჯემალ ქარჩხაძის რომანიდან – ”ქარავანი”. ზევით დასმული კითხვები ამ წიგნის მთავარი პერსონაჟის – აბელის თავში, ადრეულ ბავშვობაში ტრიალებს. მერე გადაწყვეტს, რომ ექსპერიმენტი ჩაატაროს და კითხვებზე პასუხები ამ გზით მიიღოს. სოფლიდან გაიპარება და მთელი დღე, შეუსვენებლად პირდაპირ ივლის. საღამოხანს ტყეში აღმოჩნდება. შიმშილისგან დაუძლურებულს წასთვლემს. მალე ნადირების და ფრინველების ხმა გამოაფხიზლებს. უკვე ტირილის პირას არის მისული თავისი ოჯახისწევრების ხმას რომ გაიგონებს. ისინი შუაღამისას მის კვალს გამოსდგომიან. ამით გახარებულ აბელს, ექსპერიმენტი სულ ავიწყდება და ოჯახის წევრების ძახილს ეპასუხება.

რომანის დასაწყისში ავტორი ამბობს, რომ ადამიანები წარსულის ქმნილებები არიან, მასთან უხილავი ძაფით შეკავშირებული. და რომ ეს ძაფი არ წყდება (ჯემალ ქარჩხაძის ამ წიგნში, ბევრი კითხვაა და მცდელობა, რომ ამ კითხვებს პასუხი გაეცეს. ვისაც არ წაუკითხავს ვურჩევდი, აუცილებლად წაიკითხოს. საინტერესო წიგნია).

ქარჩხაძის აზრით, სამყაროს არსებობა მარადიული უკან დაბრუნების პროცესია.

და მაინც, საით ან სადამდე მიდის გზა? აქვს საწყისი ან ბოლო?

]]> http://notespost.wordpress.com/2010/07/13/%e1%83%a1%e1%83%90%e1%83%98%e1%83%97-%e1%83%9b%e1%83%98%e1%83%93%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%92%e1%83%96%e1%83%90/feed/ 0 notespost dd26bab4f3ef qseli http://notespost.wordpress.com/2010/07/06/%e1%83%a9%e1%83%a3%e1%83%a3-%e1%83%90%e1%83%a0-%e1%83%98%e1%83%9a%e1%83%90%e1%83%9e%e1%83%90%e1%83%a0%e1%83%90%e1%83%99%e1%83%9d/ http://notespost.wordpress.com/2010/07/06/%e1%83%a9%e1%83%a3%e1%83%a3-%e1%83%90%e1%83%a0-%e1%83%98%e1%83%9a%e1%83%90%e1%83%9e%e1%83%90%e1%83%a0%e1%83%90%e1%83%99%e1%83%9d/#comments Tue, 06 Jul 2010 19:37:45 +0000 notespost http://notespost.wordpress.com/?p=270 ]]>

ქალები რომ სხვადასხვა დროში დისკრიმინაციას განიცდიდნენ  ეს სადაო არ არის. შეიძლება ვიკამათოთ დისკრიმინაციის გამომწვევ მიზეზებზე. ვისი ან რისი ბრალია ქალების ჩაგვრა? ამაზე ცოტა მოგვიანებით. მანამდე კი, ქალის როლზე ძველი ბერძნების წარმოდგენებს შეგახსენებთ.

ბერძნები თვლიდნენ, რომ ქალი მამაკაცისთვისაა შექმნილი და მხოლოდ მას უნდა ემორჩილებოდეს.

”თითოეული ადგენს კანონს თავისი ბავშვებისა და ცოლებისათვის” – ამბობდა ჰომეროსი.

არისტოტელე კი – ქალების ყოფას მამაკაცთა ”ქვეშევრდომობაში”, შინაური ცხოველების მდგომარეობას ადარებდა:

”შინაური ცხოველები სჯობნიან გარეულებს, ამიტომ უკეთესია, რომ მათ ადამიანები ხელმძღვანელობდეთ, რადგან ამით ისინი თავს გადაირჩენენ. ასევეა მამაკაცი, თავისი ბუნებით ის ქალზე უფრო ძლიერია. ქალი კი სუსტია, ამიტომ პირველი ხელმძღვანელია, მეორე დაქვემდებარებული”.  არისტოტელეს აზრით, ქალი იმდენად არის გონიერი და სათნო, რამდენადაც ის  ქალია.

სოფოკლეს მიაჩნდა, რომ ქალის ყველაზე დიდი მშვენიერება სიჩუმეა.

ქალებმა მგონი ზედმეტად შეითვისეს და გაითავისეს ეს სიჩუმე.

”ლიბერალის” ვებგვერდზე კვლევაა გამოქვეყნებული, რომლის მიხედვითაც ქალები ქმრის მიერ ცოლის ცემას გარკვეულ შემთხვევებში ამართლებენ. ასე იქცევა ქალთა  34.1%.

არადა, გვიმტკიცებენ, XXI საუკუნე თანასწორობისა და თანაბარუფლებიანობის საუკუნეაო. თუმცა ვერავის დაადანაშაულებ. ყოველი მესამე ქალი თავად ამართლებს ძალადობას. პრობლემაც სწორედ ეს არის.

ჩვენ შეგიცვლით წარმოდგენას სამყაროზე

ჩემზე ამბობენ დამოუკიდებლად ვერ გადაადგილდებაო

სკამამდე მივაცილოთ – მადლია

 თქვენ შეძლებთ ამას?

გული გულობდეს თორემ, ფეხბურთი ერთი ფეხითაც ითამაშება 

ჩემი ორფეხა მეგობარი

ბოლო სურათისთვის სათაურის შერჩევა თქვენთვის მომინდია

ამასწინათ, ერთ ჩემს  ფეისბუქელ ფრენდს ასეთი სტატუსი ჰქონდა - ”არა რა, ადამიანები არ იცვლბიან!”. როგორც სჩანს ამ სიტყვების ავტორს ჰქონდა მიზეზი ამის სამტკიცებლად. მე კიდე, რამდენიმე თვის წინანდელი ჩემი სტაუსი გამახსენდა, რომელიც იგივე პრობლემას ეხებოდა - ”ადამიანები იცვლებიან თუ, ჩვენ გვეცვლება მათზე წარმოდგენები?”. ამის პასუხად, მაშინ მითხრეს, ადამიანები არ იცვლებიან და მხოლოდ ჩვენი წარმოდგენა იცვლება მათზეო. თუმცა მგონია, საქმე ასე მარტივად არ არის. ერთ საინტერესეო ისტორიას წავაწყდი. ისტორია და ვინჩის ”საიდუმლო სერობაზეა”. რატომღაც ამ ამბავს დავუკავშირე და აქაც მოვყვები:

და ვინჩს ”საიდუმლო სერობის” ხატვა გაუგრძელდა. ყველაფერი დახატული ჰქონდა ქრისტეს და იუდას გარდა. სურათის დასრულება დროში იწელებოდა, რაგდან ვერაფრით გადაწყვიტა როგორები უნდა ყოფილიყვნენ ქრისტე და იუდა. ბოლოს იფიქრა, მოვძებნი ისეთ ადამიანს, რომლსაც ქრისტესავით ნათელი სახე ექნება და მეორე ისეთ ტიპაჟს რომლის გარეგნობაც იუდას ბოროტებას გამომხატავსო. ქრისტეს ტიპაჟს ადვილად მიაგნო. ერთი მომღერალი, თავის მსახურებს სცენიდან ჩამოაყვანინა და დასახატად სახელოსნოში წაიყვანა. რამდენიმე წელი ისე გავიდა ”იუდა” ვერ იპოვა. სამი წლის შემდეგ, ქუჩაში მთვრალ, ბინძურ, ნაადრევად დაბერებულ მძინარე კაცს გადააწყდა. მხატვარს, ის, იუდას ტიპაჟისთვის მოეწონა და თანაშემწეებს ასე დაძინებული ეკლესიაში მიაყვანინა. როდესაც ნახატზე მუშაობა დაასრულა, მის მოდელსაც გაეღვიძა. მათხოვარმა ნახატს შეხედა და ლეონარდოს უთხრა: – ეს ნახატი მე მინახავს! – კი მაგრამ, სად?. – გაუკვირდა და ვინჩს. – სამი წლის წინ სანამ ყველაფერს დავკარგავდი, გუნდში ვმღეროდი, მომავლის იმედი მქონდა… ერთმა მხატვარმა წამიყვანა და ჩემი სახე ქრისტეს დასახატად გამოიყენაო.

მოკლედ ასე, სამ წელიწადში ”ქრისტე” ”იუდად” იქცა.

ზოგი (ალბათ ჩემი ფეისბუქელი ფრენდის მსგავსად) თვლის, რომ ადამიანები კი არ იცვლებიან იშიფრებიან მაშინ, როცა არჩეულ როლს უნიჭოდ ასრულებენ. დიუმას კი უთქვამს, ადამიანის შეცვლა მისი ბებიის შეცვლით უნდა დაიწყოო.  :)

მათ არც უფიქრიათ, თუ რაა უკვდავება. ისინი უკვდავებად იბადებიან, თუ შემდეგ ყალიბდებიან, ეს კაცმა არ იცის. ფაქტი ისაა, რომ ისინი თავიდანვე შერჩეული არიან უკვდავებას, ისინი აღარ ფიქრობენ ამის შესახებ. რაც არ უნდა შორი გზა გაიარონ, ანდა შორი გზა ჰქონდეთ გასავლელი, ისინი არაფრად ჩააგდებენ ამას, რადგან მათ ახასიათებთ ყველაზე ძვირფასი თვისება – მათ შეუძლიათ ფრენა… და არა მილიმეტრობით გადაადგილება.

გურამ დოჩანაშვილი

”წმინდა იერონიმე” იმ ოთხ ნაწარმოებს შორისაა, რომლთაც უდაოდ ლეონარდო და ვინჩის ფუნჯს მიაკუთვნებენ. ის მხატვარმა  1480-1482 წლებში ფლორენციის სააბატოს საკურთხევლისთვის შექმნა. ამ დაუსრულებელ სურათს, სხვა სურათებზე არანაკლები თავგადასავალი აქვს. ვიდრე ის, ნაპოლეონ ბონაპარტის ბიძას – კარდინალ ფესის ჩაუარდებოდა ხელში, მის ერთ-ერთ ფრაგმენტს ხარაზი დასაჭედებელ დაფად იყენებდა. ამით ხსნიან მის დაზიანებებსაც.

სურათის ცენტრში გამოსახულია მონანიე წმინდანი, რომლის ფერხთითაც ლომი წევს. გარშემო უდაბნოს პეიზაჟი და ბნელი მღვიმეა. წმინდანს მავედრებელი სახე მარცხნივ აქვს გადაგდებული, გაშლილ მარჯვენაში გულში ჩასარტყმელად მომზადებული ქვა უჭირავს. მეორე ხელი კი ტუნიკზე აქვს მოკიდებული. მკერდის ფიცარი თვითგვემისგან ჩალულურჯებია.

იერონიმე კათოლიკების წმინდანი, თავისი დროის ერთ-ერთი უდიდესი ინტელექტუალი იყო. ის რომის პაპის კარზე ბიბლიოთეკას ხელმძღვანელობდა. იერონიმემ თარგმნა ბიბლია (”ვულგატასაც” უწოდებენ) ებრაულიდან ლათინურ ენაზე. წმინდანი შემოქმედთათვის თავისი ასკეტური ცხოვრების გამო  ძლიერ მიმზიდველი იყო. მან უდაბოში 4 წელი გაატარა. ის განიცდიდა სექსუალუ ჰალუცინაციებს. ერთ-ერთ წერილში აღწერილიც აქვს, როგორ შეიძლება იგვემო საკუთარი მკერდი იქამდე, სანამ ამ ვნებას არ დაამარცხებ. მას ხშირად გამოსახავენ ლომთან ერთადაც. ლეგენდა მოგვითხრობს, რომ დაჭრილი ლომი იმ მონასტერს ესტუმრა, სადაც ის მსახურობდა. იერონიმემ ის თათში შესობილი ხიჭვისგან გაათავისუფლა. მას შემდეგ, მადლიერი მტაცებელი მისი განუყრელი მეგზური გახდა.

”შენ კი, გენაცვა, ხეირიანად წერა, ან კითხვა, ანდა ციფრები მაინც გესწავალა, თუმც, რა ჯანდაბად გინდოდა, თორემ კი, ისეც მშვენივრად მოგეხსენებოდა შენ-შენი უარყოფითი, მზაკვრული საქმე, და ძლიერ მიკვირს, ბნელით მოსილი, ისე ძალინ როგორ ჩახჩახებდი, დიადმა ხელმა ვრცელი მოთხრობა დაწერა შენზე, მაშინ როდესაც რამდენ უბიწო ქალთა სქესისი წარმომადგენელს შეცდომითი დეპეშაც კი არ ღირსებია, ის კი არა და, გადასარევი ოპერაც კი შეგვითხზეს შენზე, მაშინ, როდესაც რამდენ დადებით კარგ ოჯახიშვილს აბღავლებული გლახა სიმღერაც კი არ სმენია, რა ნახეს მაინც შენში ისეთი, მაგრამ მიყვარხარ. მტკივიხარ, კარმენ, იმაზედაც კი შევკრთები ხოლმე, ფეხშიშველა რომ თავისუფლად დაშტრიგინებდი, არ შეგსობოდა ბოროტი ხიწვი.
ის ბოლო დანა, ძაან გეტკინა?..”

გურამ დოჩანაშვილი

”ეს პაწია, სიყვარულის დოსტაქარი,
განა დარდობს, თვალებს ცრემლით იოსებს?
მხიარული, ფეხშიშველი ბოშა ქალი
სტვენით მიდის პორტის სანაპიროზე…”

ანა კალანდაძე

მათ ყველგან შეიძლება გადაეყაროთ. ისინი ჯგუფ-ჯგუფად მოძრაობენ. ზურგზე მოგდებული საქონლით დატვირთული ჩანთებით. ხმამაღალი სიცილით ან ჩხუბით გადაადგილდებიან. არ ერიდებიან გარშემომყოფებს. ცხოვრობენ ისე, როგორც თავად მოსწონთ, არად დაგიდევენ სხვის აზრს.

 - Дай руку, погадаю!-ს ძახილით აგედევნებიან, უარის თქმის შემთხვევაში მოგაწყევლიან. შესაძლოა თმაც ჩამოგგლიჯონ, იმ იმედით, რომ ფულის გადახდის სანაცვლოდ მის დაბრუნებას შეეცდებით.

- შენი თვალების ჭირიმე ორი კაპიკი გექნებაო – კისრის გამოწევით შეგეხვეწებიან.  თუ მიეცი, ღმერთი დაგლოცავს და გაგახარებსო დაგადევნებენ.

ალბათ, უკვე მიხვდით, რომ საუბარია ბოშებზე, რომლებიც ყველგან არიან და რომელთა დანახვაზეც ბევრს სიძულვილისა და ზიზღისაგან სახე ეღრიჯება და ცხვირი გვერდზე მისდის. ცოტამ თუ იცის, რომ ეს ადამიანები ევროპის მოქალაქეები არიან და ევრო საბჭოს კონვენციის თანახმად თანასწორობის უფლებით სარგებლობენ.

კონვენციაში ჩამოყალიბებული პრინციპები იმ სახელმწიფოებს, რომლებმაც მისი რატიფიცირება მოახდინეს ავალდებულებს  პატივი სცეს კანონის წინაშე ბოშების თანასწორუფლებიანობას. ხელი შეუწყოს მათი  კულტურის, რელიგიის, ენისა და ტრადიციების დაცვას. უზრუნველყოს მათთვის მედიის ხელმისაწვდომობა და მათი ენების გამოყენებით აფიშებსა და აბრებზე განთავსებული ინფორმაცია ბოშებისათვის გასაგები გახადოს.

ევროპაში დაახლოებით 10 მილიონი ბოშა ცხოვრობს. ისინი ევროპის საბჭოს თითქმის ყველა წევრ სახელმწიფოში სახლობენ, ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებში ბოშები მოსახლეობის 5%–ზე მეტს შეადგენენ.

მათ წინაშე ბევრი  პრობლემა დგას –  რთულია მათი განათლების და დასაქმების უზრუნველყოფა, ისინი დისკრიმინაციას განიცდიან ჯანდაცვის, საცხოვრებლის, ტოლერანტობის და ძალადობის კუთხით. ევროპის კულტურულ მემკვიდრეობაში ბოშების მიერ შეტანილი მნიშვნელოვანი წვლილის მიუხედავად, მაინც ყველაზე მარგინალიზებულ ჯგუფად რჩებიან.

ბოშათა ტომი ინდოეთის ჩრდილოეთში ჩამოყალიბდა. მე-5 და მე-10 საუკუნეებში მათი წინაპრები იძულებულნი გახდნენ სხვადასხვა ქვეყანაში გადასახლებულიყვნენ. ისინი დიდხანს ცხოვრობდნენ ახლო აღმოსავლეთში. ნელ-ნელა დასავლეთისკენ გადაინაცვლეს და მე-15 საუკუნეში უკვე მთელ ევროპას მოედნენ.

ჩვენში ბოშები მეცხრამეტე საუკუნეში ჩამოსახლდნენ. ამჟამად საქართველოში დაახლოებით, 1 000 ბოშა ცხოვრობს. ისინი ძირითადად თბილისში, ქობულეთში, ბათუმსა და დედოფლისწყაროში სახლობენ.

უსამშობლოები, არცერთ ქვეყანაში თავს უცხოდ არ გრძნობენ. მათი სამშობლო დედამიწაა. ჰაერი - თავისუფლება. თავდავიწყებით შეუძლიათ შეყვარება, თუმცა სიყვარულისთვის თავისუფლებას არ დათმობენ. ამის მაგალითია პროსპერ მერიმეს მოთხრობა “კარმენი”, რომელზეც ჟორჟ ბიზემ ოპერაც კი შექმნა. კარმენი ბოშა ქალია, რომელსაც გულისწორი მხოლოდ იმიტომ კლავს, რომ თავისუფლებასა და სიყვარულს შორის არჩევანი თავისუფლების სასარგებლოდ გააკეთა. კარმენი მოკვდა თავისუფალი.

”შენ მატყლის მსხვილი ხელთათმანებით გიტარზე თუ დაგიკრავს, კარმენ? აჰ – ალბათ ვერა… შენ აგვისტოსი შვილი მგონიხარ, რაღაც ყავისფრად ჩახურებული და მესაწნეხლესავით ფეხშიშველი, მკერდმოღლეტილი – თან… ფლიდო, აშარო, ძვირფასო, კარმენ, რაღაცა გქონდა ისეთი რომ, ძლიერ უყვარდით. რაღაცა გქონდათ, აკი ვამბობ, ოღონდ – თვალებში… დაუდეგარო, მზაკვარო, ანცო, შენი გულისთვის ვინმე პოლკოვნიკს დაბანილ ყელს რომ გამოსჭრიდნენ, აბა მითხარი, იმავ საღამოს კოცონთან რაღა გეცეკვებოდა, ჰა? ის, ესე იგი დაწინაურ-აწინარეულ-ჩინმენდლებიანი პოლკოვნიკი მავან რიგითი ჯარისკაცივით უბრალოდ ეგდო, შენ კი, ორპირო, ცრუვ, გაიძვერა, ისე ცეკვავდი, ვითომც და აქ არაფერი. მერე, რა კარგად… რაღაცა გქონდა ემაგ თვალებში, რაღაც კი არა, მოთ, ყურში გეტყვით: თა… მიხვდით?.. თა-ვი… ვერა?… თავის… მაინც ვერ მიხვდით? თავისუფლება ედგა კარმენს დიდრონ თვალებში, ამხანაგებო! აი, ისეთი, ანდალუზელნო და საერთოდაც ყველანო, ძმებო, ცუდს და მიშვებულს რომ ეძახიან, ვთქვი მეც კი, რაღა, მიშვებული-თქო, თავისუფლება მიშვებული გახლავთყე ყველა, და აი ისეთიც, კარმენისებრი. მაინც კარგია… შეუზღუდველი იყავი, კარმენ. თავისუფლება თვალებში გედო, და არასოდეს წვეთწვეთობით არა გცვიოდა, შეუზღუდველი იყავ-მეთქი და განა შესძლებდი მატყლის მსხვილი ხელთათმანებით იმა ნატყვიარ გიტარაზე ნებაზედ დაკვრას? აჰ, არა, ვერა”, – ასე ამკობს დოჩანაშვილი ბოშა ქალის განზოგადებას, ველურ და აშარ კარმენს.

ბოლოს კი, საქართველოში მცხოვრებ თანამედროვე ”კარმენებზე”, ანა ჩერქეზიშვილის მოკლემეტრაჟიან ფილმს დაგიტოვებთ. ამ ფილმში კარგად ჩანს, გაჭირვების მიუხედავად,  როგორ ინარჩუნებენ ბოშები თავისუფლების სიყვარულს და როგორ ეცემიან თავდავიწყებას  უდარდელ ცეკვასა და სიმღერაში.

რამდენიმე დღის წინ სოციოლოგიაში პრეზენტაცია მქონდა. თემა იყო: ”მასმედია, როგორც აგრესიის სტიმულატორი”. პრეზენტაციაში ყურადღება ბავშვებზე უნდა გაგვემახვილებინა. გუნდური რადგან იყო, ბოლო მომენტში გადაწყდა რაღაცეების ჩამატება-ამოღება, ამიტომ გამოსვლის დროს დავიბენი და ცოტა ვიბორძიკე კიდეც  :) . ეგ არაფერი, მაინც არავინ შეიმჩნია. თანაც, მუშაობის პროცესში ბევრ სასარგებლო ინფორმაციას გავეცანი. ბოლობოლო გავარკვიე რატომ მესიზმრებოდა ბავშვობაში კოშმარული სიზმრები.

ჩემმა ლექტორმა ძალიან კარგი წიგნი მათხოვა, რომელშიც დეტალურად იყო განხილული მედიის გავლენა საზოგადოებაზე. ერთ-ერთი თავი მთლიანად ბავშვების საკითხს ეთმობოდა. ჩატარებული კვლევებით დგინდება, რომ მედია ხშირად არის ბავშვებში შიშის გამომწვევი ფაქტორი. მხატრული ფილმების უმრავლესობა 93% საშიშ სცენას შეიცავს. მეცნიერებმა ბავშვებზე მხარტრული ფილმების ზეგავლენას ”ემოციური დაპყრობა” უწოდეს. შიშები, რომლებიც დროთა განმავლობაში გროვდება, შესაძლოა ნებისმიერი სახით გამოვლინდეს. ერთ-ერთი ასეთი გამოვლინებაა კოშმარული სიზმრები.

კარგი მეხსიერება მაქვს, ამიტომ თითქმის ყველა ბავშვობის კოშმარული სიზმარი მახსოვს. რამდენიმეს აქაც მოვიყვან. ერთხელ, დამესიზმრა, რომ ჩემს დას ფეხი მოძვრა, დედაჩემმა კი მოტეხილი ფეხი ძალიან მშვიდი სახით უნიტაზში ჩარეცხა. გამოღვიძებული, დიდხანს ვუმოწმებდი ქეთის (ჩემი და) ფეხებს, სანამ არ დავრწმუნდი, რომ ორივე ადგილზე ჰქონდა, იქამდე ვერ დავმშვიდდი. დედაჩემზე გაბრაზებამ კარგა ხანს არ გადამიარა (იმის მიუხედავად, რომ მშვენივრად ვიცოდი, ეს ყველაფერი სიზმარში მოხდა და რეალობასთან კავშირი არ ჰქონდა) – ვფიქრობდი ასე მშვიდად როგორ გაატანა ქეთის ფეხი წყალს-მეთქი.

ერთ სიზმარში დავიკარგე. ღამე იყო და ყველგან დედაჩემს ვეძებდი. ბაზრის ტერიტორიაზე აღმოვჩნდი. ქერა ქალს რომ დავინახავდი მოდიოდა (იმ პერიოდში დედას ქერად ჰქონდა თმა შეღებილი) გახარებული გავრბოდი. შორიდან დედა მეგონა, რომ მივუახლოვდებოდი სხვა იყო. ასე გამწარებული, მივსდევდი ყველა ქერათმიან ”ციგანს”. სიზმარში ხშირად ვიკარგებოდი, ხან მეტროს ვაგონში ვერ ვასწრებდი დედაჩემთან ერთად შესვლას, ან მე შევდიოდი და დედა გარეთ რჩებოდა.

ბოლოს ვისწავლე, როცა ცუდ სიზმარს ვხედავდი, არ ვიცი როგორ, მაგრამ ჩემს თავს შთავაგონებდი – ეს ცუდი სიზმარია და უნდა გაიღვიძო-მეთქი. სხვათაშორის გამომდიოდა. ეგ კი არა და, ზოგჯერ რეალურ ცხოვრებაშიც მიმტკიცებია საკუთარი თავისთვის სიზმარს ხედავ-მეთქი. ერთხელ არც ამ ხერხმა გასჭრა.

დამესიზმრა, ვითომ მანქანაში ვისხედით მე, ჩემი და და ბაბუაჩემი. ჩემი და მძღოლის ადგილზე, მე – მის გვერდით, ბაბუაჩემი – უკან. მოულოდნელად, ქეთიმ მანქანა დაძრა. მე და ბაბუა ვეხვეწებოდით – გააჩერე-თქო, მაგრამ მანქანა აღარ ჩერდებოდა. ამ სიზმარში იმდენი ვარწმუნე საკუთარი თავი სიმარში ხარ გაიღვიძე-მეთქი, მაგრამ ტყუილად – არაფერი გამომივიდა. მზე ისე მცხუნვარედ ანათებდა, ნამდვილი მეგონა. მანქანიანად კლდიდან რომ გადავეშვით, მაშინ გამოვფხიზლდი. აი, ასეთ კოშმარულ სიზმრებს ვხედავდი ბავშვობისას.